LUchtvaart Nationaal Antwerpen Kempen
LUNAK
DE HAVILLAND DH88 COMET
Wie zich in de geschiedenis van de luchtvaart verdiept komt vroeg of laat onvermijdelijk het verhaal tegen van de 1934 McRobertson Air Race van Groot Brittannië naar Australië, meer dan waarschijnlijk geïllustreerd met een foto van de winnaar: de knalrode De Havilland DH88 Comet G-ACSS “Grosvenor House”.
Ook op onze website werd aan de race een uitgebreid artikel gewijd (*1).
De romantiek en heroïek die aan deze air race verbonden waren werd reeds uitgebreid beschreven, maar wie wil weten hoe het nu eigenlijk met die illustere DH88 Comet zat nodigen we uit onderstaand artikel te lezen, zeker omdat er een (heel klein) verband is met de Belgische luchtvaart.
DH88 Comet
Zoals te lezen valt in hoger vermeld artikel namen 3 DH88 Comets deel aan de 1934 McRobertson Air Race naar Australië. Deze toestellen waren respectievelijk de zwarte G-ACSP “Black Magic”, de groene G-ACSR (naamloos) en de rode G-ACSS “Grosvenor House”.
De Britse De Havilland Aircraft Company startte het ontwerp van dit racevliegtuig in 1933, na de aankondiging van de race die in 1934 zou doorgaan. Amper 6 weken voor de start van de race werd daadwerkelijk begonnen met de bouw van de 3 DH88’s !
De DH88 mocht dan wel grotendeels een houten constructie zijn, toch beschikte het over de modernste snufjes die op dat moment in de luchtvaart hun opgang maakten : gestroomlijnde zelfdragende constructie van romp en vleugels (vergelijkbaar met modernere metalen vliegtuigen waarbij het “stressed skin” principe wordt toegepast), intrekbaar onderstel (uiteraard om de luchtweerstand te verminderen in vlucht), flaps (om met een relatief lage snelheid te kunnen landen), verstelbare propellers (om de trekkracht van de propeller aan te passen aan de omstandigheden, vergelijkbaar met de versnellingen bij een auto), gesloten cockpit met 2 zitplaatsen in tandem.
De Havilland bouwde initieel de 3 genoemde DH88’s, maar naderhand werden er nog 2 exemplaren geassembleerd die echter veel minder bekendheid verwierven.
Individuele geschiedenis van de 5 DH88’s
c/n 1994 : eerste vluchten met registratie “E-1” (zogenaamde Class B markings, een Brits registratiesysteem bedoeld voor testvluchten met prototypes).
Geregistreerd als G-ACSP “Black Magic” (zwart), opgave in de 1934 McRobertson Air Race (racenummer 63).
Werd verkocht aan de Portugese regering als CS-AAJ “Salazar”. Bedoeld voor een recordvlucht van Lissabon naar Rio de Janeiro maar beschadigd bij het vertrek.
Teruggevonden als wrak in de late jaren 1970 in een schuur in Portugal, overgebracht naar Groot Brittannië maar verder beschadigd bij een hangarbrand. Sinds 2004 ondergebracht in een loods op Derby Airfield voor een complete heropbouw naar vliegwaardige status als G-ACSP.
c/n 1995 : G-ACSR (naamloos - groen), 3e plaats in de 1934 McRobertson Air Race (racenummer 19).
Kleine aanpassingen (o.a. spitse neus zonder lamp) voor de Franse regering, registratie F-ANPY “Professeur Nimbus”, thuisbasis Saint-Cyr (1938). Bedoeld voor postvluchten.
In gebruik bij het “Escadrille Ministérielle” met militair serial H608 (Etampes - 1939).
Gezien in beschadigde toestand in een hangar op het vliegveld van Etampes in juni 1940.
c/n 1996 : G-ACSS “Grosvenor House” (rood), winnaar van de 1934 McRobertson Air Race (racenummer 34).
Na de race aangekocht door de Royal Air Force voor evaluatie door het Royal Air Establishment (Martlesham Heath), volledig zilvergrijs met serial K5084 (1935). De luchtinlaten vooraan op de motorkappen werden aangepast om een betere motorkoeling te verzekeren. Deze aanpassing (luchtgeleiding door middel van een geleidingsplaat) werd ook toegepast op de 2 later gebouwde DH88’s en op F-ANPY (zie hierboven).
Buiten gebruik gesteld bij de RAF, later verkocht als wrak.
Herbouwd en opnieuw geregistreerd als G-ACSS (lichtblauw met medium blauwe accenten). 4e plaats in de 1937 Istres-Damascus-Paris air race met racenummer G-16 en benaming “The Orphan”. Eind 1937 hernoemd als “The Burberry”.
Opgeslagen tijdens de 2e Wereldoorlog, statische restauratie in 1951, overgedragen aan de Shuttleworth Collection in 1965. Vliegwaardige restauratie voltooid in 1987, sindsdien actief vanaf Old Warden in de oorspronkelijke rode Grosvenor House kleuren.
c/n 2260 : 4e DH88, gebouwd voor de Franse regering, registratie F-ANPZ (1936). Bedoeld voor postvluchten.
In gebruik bij het “Escadrille Ministérielle” met militair serial H609 (Saint-Cyr, 1938).
Gezien in beschadigde toestand in een hangar op het vliegveld van Etampes in juni 1940.
c/n 2261 : 5e en laatste DH88, registratie G-ADEF “Boomerang”. Gebouwd in 1935 en bedoeld voor een rekordvlucht Londen-Kaapstad. Neergestort en volledig vernield op 22 september 1935, de bemanning kon zich per parachute redden.
We hebben weet van 2 vliegwaardige replica DH88’s : N88XD (in de kleuren van G-ACSS “Grosvenor House”, volledig afgewerkt en vliegend) en G-RCSR (in de kleuren van de naamloze groene G-ACSR - nog steeds in aanbouw). Het De Havilland Aircraft Museum beschikt over een niet vliegwaardige replica van de groene G-ACSR (BAPC.216).
Leuk weetje : de DH88 vormde de inspiratiebron voor de Franse Caudron C-640 Typhon en de Russische Grigorovich E-2, beiden gebouwd vanaf 1935. Het concept van een gestroomlijnd tweemotorig vliegtuig dat behalve bij lange afstand air races o.a. voor snel postvervoer kon ingezet worden maakte gedurende korte tijd furore maar werd verdrukt door de opkomst van even snelle passagiersvliegtuigen (o.a. Boeing 247, Douglas DC2 en DC3) die gelijktijdig post en passagiers konden meevoeren.
De Belgische kant van het verhaal
G-ACSR, de groene DH88 die 3e werd in de McRobertson Air Race, vertrok op 20 december 1934 vanaf het vliegveld van Evere met bestemming het toenmalige Leopoldstad in Belgisch Congo (tegenwoordig Kinshasa, hoofdstad van de Democratische Republiek Congo). Het toestel was “Reine Astrid” gedoopt en werd gevlogen door de Brit Ken Waller met de Belg Maurice “Teddy” Franchomme als navigator. Behalve de 2 bemanningsleden was ook de voor onze kolonie bestemde Kerstpost aan boord. De speciale postvlucht werd “Raid Rubin” genoemd, naar de naam van de sponsor/eigenaar van het toestel (de Australiër Bernard Rubin).
Leopoldstad werd bereikt op 23 december, na een totale vliegtijd van 22 uur en 40 minuten. Op 26 december werd de terugvlucht aangevat met de voor België bestemde poststukken. G-ACSR landde op Evere op 28 december, na een totale vliegtijd van 21 uur en 14 minuten.
De Belg Teddy Franchomme fungeerde als navigator op zowel de heen- als de terugvlucht. Maurice (bijgenaamd “Teddy”) Franchomme (27/12/1892 - 19/06/1976) was reeds op 15-jarige leeftijd actief in de ontluikende luchtvaart, met de bouw van enkele zweefvliegtuigen van eigen ontwerp (1907/1908 !). Daaropvolgend hielp hij de gebroeders Druet bij de bouw en het testen van hun motorvliegtuigen. In 1915 behaalde hij zijn civiel vliegbrevet in Groot Brittannië waarna hij de Belgische militaire vliegschool in Etampes kon vervoegen, gevolgd door operationele inzet vanaf 1916.
Voor een uitstekende biografie van Maurice "Teddy" Franchomme verwijzen we naar de website “Vieilles Tiges van de Belgische Luchtvaart” (*2)
(Gebruikte bronnen : diverse websites (o.a. Wikipedia, Hangar Flying, Vieilles Tiges van de Belgische Luchtvaart), eigen documentatie)
De fotopagina bevat profieltekeningen van de 5 DH88’s, geordend naar het constructienummer en met opeenvolgende beschilderingen in chronologische volgorde per toestel.
(Tekst : Guido Van Roy - Illustraties : Guido Van Roy)
Klik op onderstaande foto en ontdek de prachtige profieltekeningen van de hand van Guido.
Wie zich in de geschiedenis van de luchtvaart verdiept komt vroeg of laat onvermijdelijk het verhaal tegen van de 1934 McRobertson Air Race van Groot Brittannië naar Australië, meer dan waarschijnlijk geïllustreerd met een foto van de winnaar: de knalrode De Havilland DH88 Comet G-ACSS “Grosvenor House”.
Ook op onze website werd aan de race een uitgebreid artikel gewijd (*1).
De romantiek en heroïek die aan deze air race verbonden waren werd reeds uitgebreid beschreven, maar wie wil weten hoe het nu eigenlijk met die illustere DH88 Comet zat nodigen we uit onderstaand artikel te lezen, zeker omdat er een (heel klein) verband is met de Belgische luchtvaart.
DH88 Comet
Zoals te lezen valt in hoger vermeld artikel namen 3 DH88 Comets deel aan de 1934 McRobertson Air Race naar Australië. Deze toestellen waren respectievelijk de zwarte G-ACSP “Black Magic”, de groene G-ACSR (naamloos) en de rode G-ACSS “Grosvenor House”.
De Britse De Havilland Aircraft Company startte het ontwerp van dit racevliegtuig in 1933, na de aankondiging van de race die in 1934 zou doorgaan. Amper 6 weken voor de start van de race werd daadwerkelijk begonnen met de bouw van de 3 DH88’s !
De DH88 mocht dan wel grotendeels een houten constructie zijn, toch beschikte het over de modernste snufjes die op dat moment in de luchtvaart hun opgang maakten : gestroomlijnde zelfdragende constructie van romp en vleugels (vergelijkbaar met modernere metalen vliegtuigen waarbij het “stressed skin” principe wordt toegepast), intrekbaar onderstel (uiteraard om de luchtweerstand te verminderen in vlucht), flaps (om met een relatief lage snelheid te kunnen landen), verstelbare propellers (om de trekkracht van de propeller aan te passen aan de omstandigheden, vergelijkbaar met de versnellingen bij een auto), gesloten cockpit met 2 zitplaatsen in tandem.
De Havilland bouwde initieel de 3 genoemde DH88’s, maar naderhand werden er nog 2 exemplaren geassembleerd die echter veel minder bekendheid verwierven.
Individuele geschiedenis van de 5 DH88’s
c/n 1994 : eerste vluchten met registratie “E-1” (zogenaamde Class B markings, een Brits registratiesysteem bedoeld voor testvluchten met prototypes).
Geregistreerd als G-ACSP “Black Magic” (zwart), opgave in de 1934 McRobertson Air Race (racenummer 63).
Werd verkocht aan de Portugese regering als CS-AAJ “Salazar”. Bedoeld voor een recordvlucht van Lissabon naar Rio de Janeiro maar beschadigd bij het vertrek.
Teruggevonden als wrak in de late jaren 1970 in een schuur in Portugal, overgebracht naar Groot Brittannië maar verder beschadigd bij een hangarbrand. Sinds 2004 ondergebracht in een loods op Derby Airfield voor een complete heropbouw naar vliegwaardige status als G-ACSP.
c/n 1995 : G-ACSR (naamloos - groen), 3e plaats in de 1934 McRobertson Air Race (racenummer 19).
Kleine aanpassingen (o.a. spitse neus zonder lamp) voor de Franse regering, registratie F-ANPY “Professeur Nimbus”, thuisbasis Saint-Cyr (1938). Bedoeld voor postvluchten.
In gebruik bij het “Escadrille Ministérielle” met militair serial H608 (Etampes - 1939).
Gezien in beschadigde toestand in een hangar op het vliegveld van Etampes in juni 1940.
c/n 1996 : G-ACSS “Grosvenor House” (rood), winnaar van de 1934 McRobertson Air Race (racenummer 34).
Na de race aangekocht door de Royal Air Force voor evaluatie door het Royal Air Establishment (Martlesham Heath), volledig zilvergrijs met serial K5084 (1935). De luchtinlaten vooraan op de motorkappen werden aangepast om een betere motorkoeling te verzekeren. Deze aanpassing (luchtgeleiding door middel van een geleidingsplaat) werd ook toegepast op de 2 later gebouwde DH88’s en op F-ANPY (zie hierboven).
Buiten gebruik gesteld bij de RAF, later verkocht als wrak.
Herbouwd en opnieuw geregistreerd als G-ACSS (lichtblauw met medium blauwe accenten). 4e plaats in de 1937 Istres-Damascus-Paris air race met racenummer G-16 en benaming “The Orphan”. Eind 1937 hernoemd als “The Burberry”.
Opgeslagen tijdens de 2e Wereldoorlog, statische restauratie in 1951, overgedragen aan de Shuttleworth Collection in 1965. Vliegwaardige restauratie voltooid in 1987, sindsdien actief vanaf Old Warden in de oorspronkelijke rode Grosvenor House kleuren.
c/n 2260 : 4e DH88, gebouwd voor de Franse regering, registratie F-ANPZ (1936). Bedoeld voor postvluchten.
In gebruik bij het “Escadrille Ministérielle” met militair serial H609 (Saint-Cyr, 1938).
Gezien in beschadigde toestand in een hangar op het vliegveld van Etampes in juni 1940.
c/n 2261 : 5e en laatste DH88, registratie G-ADEF “Boomerang”. Gebouwd in 1935 en bedoeld voor een rekordvlucht Londen-Kaapstad. Neergestort en volledig vernield op 22 september 1935, de bemanning kon zich per parachute redden.
We hebben weet van 2 vliegwaardige replica DH88’s : N88XD (in de kleuren van G-ACSS “Grosvenor House”, volledig afgewerkt en vliegend) en G-RCSR (in de kleuren van de naamloze groene G-ACSR - nog steeds in aanbouw). Het De Havilland Aircraft Museum beschikt over een niet vliegwaardige replica van de groene G-ACSR (BAPC.216).
Leuk weetje : de DH88 vormde de inspiratiebron voor de Franse Caudron C-640 Typhon en de Russische Grigorovich E-2, beiden gebouwd vanaf 1935. Het concept van een gestroomlijnd tweemotorig vliegtuig dat behalve bij lange afstand air races o.a. voor snel postvervoer kon ingezet worden maakte gedurende korte tijd furore maar werd verdrukt door de opkomst van even snelle passagiersvliegtuigen (o.a. Boeing 247, Douglas DC2 en DC3) die gelijktijdig post en passagiers konden meevoeren.
De Belgische kant van het verhaal
G-ACSR, de groene DH88 die 3e werd in de McRobertson Air Race, vertrok op 20 december 1934 vanaf het vliegveld van Evere met bestemming het toenmalige Leopoldstad in Belgisch Congo (tegenwoordig Kinshasa, hoofdstad van de Democratische Republiek Congo). Het toestel was “Reine Astrid” gedoopt en werd gevlogen door de Brit Ken Waller met de Belg Maurice “Teddy” Franchomme als navigator. Behalve de 2 bemanningsleden was ook de voor onze kolonie bestemde Kerstpost aan boord. De speciale postvlucht werd “Raid Rubin” genoemd, naar de naam van de sponsor/eigenaar van het toestel (de Australiër Bernard Rubin).
Leopoldstad werd bereikt op 23 december, na een totale vliegtijd van 22 uur en 40 minuten. Op 26 december werd de terugvlucht aangevat met de voor België bestemde poststukken. G-ACSR landde op Evere op 28 december, na een totale vliegtijd van 21 uur en 14 minuten.
De Belg Teddy Franchomme fungeerde als navigator op zowel de heen- als de terugvlucht. Maurice (bijgenaamd “Teddy”) Franchomme (27/12/1892 - 19/06/1976) was reeds op 15-jarige leeftijd actief in de ontluikende luchtvaart, met de bouw van enkele zweefvliegtuigen van eigen ontwerp (1907/1908 !). Daaropvolgend hielp hij de gebroeders Druet bij de bouw en het testen van hun motorvliegtuigen. In 1915 behaalde hij zijn civiel vliegbrevet in Groot Brittannië waarna hij de Belgische militaire vliegschool in Etampes kon vervoegen, gevolgd door operationele inzet vanaf 1916.
Voor een uitstekende biografie van Maurice "Teddy" Franchomme verwijzen we naar de website “Vieilles Tiges van de Belgische Luchtvaart” (*2)
(Gebruikte bronnen : diverse websites (o.a. Wikipedia, Hangar Flying, Vieilles Tiges van de Belgische Luchtvaart), eigen documentatie)
De fotopagina bevat profieltekeningen van de 5 DH88’s, geordend naar het constructienummer en met opeenvolgende beschilderingen in chronologische volgorde per toestel.
(Tekst : Guido Van Roy - Illustraties : Guido Van Roy)
Klik op onderstaande foto en ontdek de prachtige profieltekeningen van de hand van Guido.
|
(*1)
|
|
|
(*2)
|
