LUchtvaart Nationaal Antwerpen Kempen

LUNAK
WAAROM DROEGEN DE PILOTEN VROEGER EEN ZIJDEN SJAALTJE ?

Het dragen van de zijden sjaal was geen modeverschijnsel en was niet alleen mooi om te zien wapperen in de wind, het had wel degelijk zijn functie.
Omwille van het feit dat de motoren in de toenmalige vliegtuigen enorm veel olie verloren, was het de piloot erachter die het goedje op zich kreeg gesproeid. Het eerste doel van de sjaal was dan ook om de olie van de glazen van de vliegbril af te vegen.
De tweede reden waarom men een zijden sjaal droeg was ter voorkoming van het openschuren van het nekvel. Door de koude en het constant afzoeken (omhoog - omlaag - naar links - naar rechts - naar achter kijken) van het luchtruim naar vijandelijke toestellen schuurde het nekvel van de piloot open. Het gebruik van de zijden sjaal voorkwam grotendeels dit ongemak.
Dank zij Kolonel-vlieger or Jacques "Red" Dewaelheyns zaliger, voormalig leader van de Red Devils op Fouga Magister seizoen 1965 - 1966, kon ik deze rubriek verder aanpassen. "Red" vertelde mij hetgeen volgt.
De jachtpiloten ten tijde van wereldoorlog 1940 - 1945 maakten ook handig gebruik van een sjaal. Ditmaal deed het dienst als "G"-suit (drukpak) avant la lettre. Wanneer zij betrokken raakten in een "dogfight" - duel tussen twee of meerdere jachtvliegtuigen - hadden zij de gewoonte een sjaaltje (... het kon indertijd zelfs een nylon kous van een vrouw zijn !) heel dicht rond hun nek te binden. Hierdoor werd er vermeden dat het bloed te vlug naar beneden in het lichaam zou vloeien en zo een black-out te vermijden. Later kwamen er allerhande soorten sjaaltjes in gebruik,  iets wat heden ten dage nog steeds het geval is.
"Red" heeft zelf het sjaaltje nog gebruikt toen hij op Spitfire en Meteor vloog, toen bestond het drukpak (G-suit) immers nog niet.

Kort ter informatie :
een black-out is het "zwart worden" voor de ogen - tijdelijk verlies van het gezichtsvermogen of het bewustzijn - door toedoen van het bloed dat wegtrekt uit de hersenen.
een red-out is het tegenovergestelde, het wordt rood voor de ogen omwille van teveel bloed dat naar de hersenen vloeit.

De black-out komt voor bij positieve versnellingen of Gs, een red-out bij negatieve versnellingen of Gs.
Zo spreekt men bv van een piloot die met zijn toestel 6 G's trekt wat in dit geval wil zeggen dat de piloot 6 x de kracht van zijn eigen gewicht zal ondergaan.

Een G-suit of drukpak is een kledingsstuk (broek) dat automatisch wordt "opgepompt" wanneer de piloot G-krachten trekt. Het G-pak blaast zich op met lucht, waardoor het bloed van de piloot beter verdeeld blijft over zijn  lichaam.

(Tekst en fotos : Jef)